Kafeneja

Përkthyer nga Dritan Sulçebe

Anipse tashmë kam arritur një pikë, ku një pjesë e madhe e të ardhurave të mia shkon në taksa, ende e kam ruajtur zakonin për të ngrënë nëpër kafene kur jam vetëm. Më pëlqen të marr një tabaka me një thikë, pirun, lugë dhe pecetë letre dhe të zgjedh te kasa ushqimin që më pëlqen. Përveç të tjerash atje takohem dhe me patriotët e mi landsleit nga Polonia, si dhe me lloj-lloj letrarësh dhe lexuesish që flasin Jidish. Në çastin kur ulem në tavolinë ata më afrohen. “Tungjatjeta, Aaron!” më përshëndesin dhe bisedojmë për letërsinë Jidish, Holokaustin, shtetin e Izraelit dhe shpeshherë për njohjet e përbashkëta, që herën e fundit kur u takuam, hanin puding orizi dhe kumbulla të ziera, ndërsa tani gjenden në varreza. Pasi rrallëherë lexoj gazeta, këto lajme i marr vesh shumë më vonë. Çdo herë ndihem i befasuar, por në këtë moshë njeriu duhet të jetë gati për këto habere. Ushqimi më ngec në fyt; e shohim njëri tjetrin plot turbullirë, ndërsa sytë tanë pyesin pa zë, Kujt do i bie radha herës tjetër? Pas pak nisim të përtypemi sërish. Mua më kujtohet shpesh skena e një filmi mbi Afrikën. Një luan sulmon një tufë zebrash, duke vrarë njërën prej tyre. Zebrat e trembura vrapojnë për pak kohë dhe pastaj ndalojnë, për të kullotur sërish. A kanë ndonjë zgjedhje tjetër?

Nuk mund të harxhoj shumë kohë me këta Jidishistë, sepse jam gjithnjë i zënë. Jam duke shkruar një roman, një tregim, një artikull. Më duhet të jap mësim sot ose ndofta nesër; kalendarin e kam të mbushur me lloj-lloj takimesh që janë vendosur me javë e muaj përpara. Mund të ndodhë që një orë pas largimit nga kafeneja, të jem në një tren për në Çikago ose duke fluturuar për në Kaliforni. Por ndërkohë ne diskutojmë në gjuhën tonë amtare dhe unë dëgjoj për intriga dhe vogëlsi, për të cilat, nisur nga prizmi moral, më mirë të mos isha informuar fare. Gjithsecili mundohet në mënyrën e tij dhe me të gjitha mundësitë që ka, që të rrëmbejë sa më shumë nderime, sa më shumë para dhe prestigj që të jetë e mundur. Asnjëri nga ne nuk mëson nga këto vdekje. Mosha e vjetër nuk na pastron. Ne nuk pendohemi para dyerve të ferrit.

Unë kam filluar të lëviz nëpër këtë lagje prej më shumë se tridhjetë vitesh – një kohë më e gjatë se jeta ime në Poloni. Unë njoh çdo bllok, çdo shtëpi. Në Broadway nuk ka pasur shumë ndërtime përgjatë dekadave të fundit dhe unë tashmë kam iluzionin që kam zënë rrënjë në këtë vend. Unë kam folur në shumicën e sinagogave. Në disa prej shitoreve dhe restoranteve vegjetariane më njohin. Gratë me të cilat kam pasur marrëdhënie jetojnë nëpër rrugica. Madje edhe pëllumbat më njohin; në çastin kur dal me një qese për t’i ushqyer, ata nisin të fluturojnë drejt meje prej blloqesh larg. Është një zonë që shtrihet nga rruga nëntëdhjetegjashtë drejt asaj shtatëdhjetedy dhe nga Central Park në drejtim të Riverside Drive. Thuajse çdo ditë gjatë shëtitjes sime pas drekës, unë kaloj përmes sallës së funeraleve që na pret të gjithëve bashkë me ambiciet dhe iluzionet tona. Ndonjëherë përfytyroj sikur salla e funeraleve të jetë një lloj kafeneje, ku gjithsecili përfiton një eulogji të shpejtë ose disa lutje Kaddish gjatë rrugës drejt pafundësisë.

Njerëzit e kafenesë që unë takoj janë shumica burra: beqarë si puna ime, shkrimtarë aspirantë, mësues në pension, disa me doktorata të dyshimta, një rabin pa ndjekës, një piktor me subjekte hebraike, disa përkthyes – të gjithë emigrantë nga Polonia ose Rusia. Rrallëherë ua di emrat. Njëri prej tyre zhduket dhe atëherë mendoj se ai ndodhet tashmë në botën tjetër; papritmas ai rishfaqet sërish dhe më thotë që është përpjekur të vendoset në Tel Aviv apo Los Anxhelos. Sërish ai ha pudingun e tij prej orizi, sheqeros kafenë me saharinë. Ai ka disa rrudha më shumë, por tregon po të njëjtat histori dhe bën po ato gjeste si më parë. Mund të ndodhë që ai të nxjerrë një letër nga xhepi dhe të më lexojë një poezi që ka shkruar së fundmi…