Fllad Pranvere

Në mëngjes makina e “gazit” të degës së sigurimit kishte mbërritur para banesës time, duke më kumtuar fillimin e një kalvari të gjatë vuajtjesh, që më kanë ndjekur këmba këmbës përgjatë gjithë jetës. Ishte diçka që e prisja prej disa kohësh. Ajo poezi e shkruar aq shpengueshëm do kishte një çmim, të cilin do të më duhej ta paguaja patjetër me syrgjynosjen time drejt botës tjetër, asaj të nëndheshmes, ku dergjeshin katakombet e parajsës së lumtur të të ashtuquajturit pushtet popullor, ku të drejtën për të jetuar e kishin vetëm të pagabueshmit, ata që në një njërën dorë kishin pushkën dhe në tjetrën kazmën. Ndërsa ne të tjerët, të pamundur të ndiqnim diktatin e rendit të ri, ishim të dënuar të ishim të fshirë, mbetje të shoqërisë, të destinuar për t’i shërbyer vetëm sundimtarëve tanë të hekurt, tek kontrollonin gjithçka, përfshirë rrahjet e zemrave tona nën vargonj. Vargjet e poezisë në fillim m’u dukën krejt të pafajshme, fëminore, por pas hetimeve të pafundme, torturave çnjerëzore, në fund u binda edhe vetë që ato përbënin thagmën, e cila do mbartte nëmën ndaj gjithë ekzistencës time.

“Fllad manushaqesh mbarsur plot shpresë,

ti endesh livadheve të praruar,

rreth mëngjeseve plot vesë,

si në ëndërr pranverën,

ti zgjove tek unë”

“Po ne në pranverë jetojmë, pastaj për çfarë shprese e ke fjalën? Armik i klasës, disfatist i mallkuar, ta tregojmë ne ty….” thoshin hetuesit e përndezur prej dykuptimësive të kyçura ndër vargje, që sipas tyre nuk mund të përmbanin asgjë tjetër veç se një thirrje të hapur për rebelim. Vjershën e kisha dërguar naivisht për të marrë pjesë në një konkurs të rëndomtë letrar, që zhvillohej në atë kohë për nxënësit më të talentuar të shkollave të mesme të kryeqytetit. Në fakt unë nuk e kisha mbajtur veten ndonjëherë për të talentuar dhe as më kishin cilësuar ndonjëherë si të tillë, por ja që mendja rinore gjeneron herë pas herë trille të çuditshme gënjeshtare që të shtyjnë drejt marrëzish nga më të rrezikshmet. Dhe “fllad pranvere” ishte një çmenduri, një lugë çorbë e prishur që do e villja gjithë jetën.

Më dënuan për agjitacion dhe propagandë në kampin e Sprisë, për t’u shuar ngadalë nëpër galeritë e minierës së hekurit që gjendej aty pranë. Dita e parë e skllavërisë shënoi një rënie pa kthim drejt honeve të dëshpërimit, atje ku shpresa, dashuria apo dëshira për të jetuar u groposën thellë brenda errësirës së nëntokës, të cilën ne përpiqeshim ta mundnim mes rrëmimeve rraskapitëse, a thua se diku mes mineralëve të pajetë do arrinim të gjenim dritën e lirisë. Fati im tashmë ishte ai i të bërit njësh me xeherorët, baltën dhe terrin e shfarosjes, ndërsa poezitë e rinisë kishin mërguar njëherë e mirë nga ëndrrat tek po merrnin përherë e më shumë trajtën e skëterrës që më rrethonte.

Sapo ishim kthyer nga galeritë, kur në qelinë tonë ia behu një vizitor i ri. Rrobat e zhelosura, trupi i kërrusur dhe thinjat dëshmitare të peshës së rëndë të viteve, të transmetonin pamjen e një mjerani të moshuar, të përplasur nëpër dyert e burgut për kushedi se çfarë arsyeje. Por vështrimi i tij i çiltër, gati i pafajshëm, i cili përcillej nga dy sy të mëdhenj e të kaltër, më bëri menjëherë për vete. “Keni pak ujë? Po më bren etja”, ishin fjalët e para që dëgjova nga ai. Nxitova t’i zgjas paguren time, të cilën e boshatisi në pak sekonda. “Ç’të kanë bërë kështu”?, e pyeta duke i vështruar plagët ende të hapura tek ia përshkonin gjithë fytyrën.  “Më thanë që nëse mjekrën nuk do ta prisja vetë, do të vinin të ma shkulnin me forcë. Nuk munda t’i bindem urrejtjes, ndaj sot ndodhem këtu siç më shihni”. Pasi nisi të ambientohet disi me qelinë, ai na u prezantua si dervish nga një fshat i padëgjuar, gjendur në një malësi të largët. Rridhte nga një familje e vjetër shehlerësh të respektuar të zonës, por tashmë kur atdheu ynë qe shndërruar në utopinë e parë ateiste në botë, njerëzit si puna e tij duheshin zhdukur apo tjetërsuar me çdo kusht.

Pasi u shtri dhe e zuri gjumi, një brerore e çuditshme prej ngjyre të blertë, përfshiu gjithë qelinë. Të gjithë fjetëm mirë atë natë. Dikush ëndërroi sikur ishte pranë familjes, dikush tjetër sikur ishte duke fluturuar nëpër re, ndërsa unë isha i zhytur ëmbëlsisht brenda freskisë dhe aromës së luleve të pranverës, mes një ndjesie paqeje të pafund, që zgjati deri kur ende pa aguar erdhi orari brutal i zgjimit. Teksa filluam punën nëpër galeri, dervishi dukej i qetë, sikur  të ishte një minator i lindur. Ai shtynte vagonët e tejmbushur, i vetëm pa ndihmë dhe me lehtësinë më të madhe, ndërsa sytë e tij shquanin nëpër errësirë kurthet dhe pengesat më të vështira, duke u shndërruar shumë shpejt në një pikë referimi për të gjithë ne, që kërkonim t’i shpëtonim rreziqeve hileqare të minierës.

“Nesër rrëketë e një shiu të rrëmbyer, do të përhapen nëpër galeri duke shembur disa prej tyre. Do vdesin shumë njerëz, ndaj në mëngjes paraqitu në infermieri. Do kesh temperaturë të lartë dhe do të vënë në regjim shtrati për disa ditë”, më tha ai një natë të vonë përpara se të flinim. Nuk dija ç’t’i thosha gjë tjetër përveç se një “faleminderit” të thatë. I besoja verbërisht për gjithçka dhe e ndieja që mbijetesa ime në atë vend varej pikërisht nga ndjekja e asaj këshille. Atë mëngjes u zgjova vërtet mes etheve dhe ashtu duke u tërhequr zvarrë përfundova në infermierinë e burgut. Si në një ëndërr po përjetoja realizimin e plotë të asaj çka ishte parathënë një natë më parë. Në fillim disa vetëtima të largëta, më pas një rrebesh i rrëmbyer shiu, që i dha jetë disa vërshimeve të dalldisura tek nisën të përpinin gjithçka. E më pas kaos i plotë, njerëz që iknin e vinin, klithma të largëta, trupa të pajetë dhe vdekje, vdekje ngado.

Vegimet e dervishit të shoqëruara nga porositë e tij shpëtimtare morën dhenë dhe shumë shpejt qelia jonë u shndërrua në një faltore të vogël për të gjithë të dënuarit. Ishin të shumtë ata që kërkonin të dinin nëse do të dilnin të gjallë nga burgu, ndërsa të tjerë donin të dëgjonin nga goja e tij se ç’po ndodhte me familjen e tyre tej hekurave, pastaj kishte edhe nga ata që s’kërkonin gjë tjetër veç se ndonjë fjalë ngushëlluese apo këshillë se si mund t’i mbijetonin torturave, frikës dhe urisë. E ai ishte gjithnjë aty, i gatshëm për të ndihmuar me aq sa mundej. Shumë shpejt, nisëm të gjithë të kishim përherë e më pak frikë. Torturat e vazhdueshme dhe galeritë e shfarosjes, në vend që të na thyenin, po na kalitnin gjithnjë e më shumë. Nga dita në ditë, ne, përfaqësuesit e të padukshmëve të shoqërisë, po bëheshim përherë e më të vetëdijshëm për forcën tonë, e nuk zgjati shumë deri kur zërat mbi revolta minatorësh skllevër që prisnin të shpërthenin nga çasti në çast në kampin e shndërruar në qendrën e një revolucioni mbarëkombëtar, të qarkullonin ethshëm duke alarmuar si asnjëherë mizorët tanë.

Në një mëngjes të ftohtë dhjetori, gardianët e tërhoqën atë zvarrë drejt qelisë së izolimit. Ditët që pasuan, kaluan nën një klimë terrori të pashembullt. Mësuam që forca speciale të ushtrisë kishin ardhur nga kryeqyteti për të shtuar masat e sigurisë si brenda ashtu dhe përreth kampit. Të gjithë nisëm te merreshim në pyetje, ku mes torturash zhuritëse, u detyruam të tregonim gjithçka dinim mbi dervishin plëngprishës. Unë konsiderohesha si një njeri i afërt i tij dhe për rrjedhojë, ndaj meje hetuesit u treguan veçanërisht të vëmendshëm. Për dy javë me radhë, terri i qelisë ndërpritej vetëm nga shkelmat dhe ulërimat e hetuesve. “Kush ju pret atje jashtë? Ku i keni fshehur armët? Tregona emrat se ta morëm shpirtin”, e më pas elektroshok, goditje të pareshtura dhe fyerje pa fund. Ritual i përditshëm derisa një natë mes errësirës u gjenda sërishmi pranë tij. Duhet ta kishin sjellë në qelinë time përkohësisht deri në ditën e ekzekutimit, që me shumë mundësi do të ishte e nesërmja. Ishte aq i dërrmuar nga torturat, sa edhe gulçimat mezi i dilnin nga goja. I dhashë ujë dhe pak nga supa që më kishte tepruar. Pasi e mori disi veten më tha: “Nesër do të largohem, këtu nuk rrihet më. Por një ditë ne do të takohemi sërish”. Pas fjalëve të fundit, lodhja e vuri përposhtë dhe gjumi e kaploi plotësisht. Atë natë, brerorja e tij shkëlqente më shumë se kurrë.

Të nesërmen, rojet erdhën për ta rrëmbyer përsëri. Ata flisnin tërë kohës plot ngazëllim mbi ekzekutimin e armikut tek dergjej ndër duart e tyre, duke ma bërë të qartë që tashmë jetës së tij nuk i kishin mbetur më shumë se disa çaste të kaluara nën terrorin e xhelatëve. Po atë ditë më nxorën nga qelia e izolimit për të rifilluar endjet robtuese nëpër galeri, por sapo fillova punën, sirenat e alarmit bënë që i gjithë kampi të përfshihej nga paniku. Policë, ushtarë dhe gardianë lëviznin si në jerm sa andej këndej pa ditur se çfarë duhej bërë. Pas pak mësuam që dervishi qe zhdukur. I gjendur para togës së pushkatimit, në një grimcë të sekondës përpara se të jepej komanda e zjarrit, ai kishte avulluar në ajër, mu para syve të dhjetëra hienave që mezi prisnin sa ta shihnin përtokë duke u përpëlitur mes grahmave të fundit.

Më mbajtën sërish në qelinë e izolimit deri në ditën kur më transferuan në një burg të sigurisë së lartë diku në një tjetër skaj të vendit. Më ri-dënuan për spiunazh, fillimisht me pushkatim, por pas një amnistie të dhënë me rastin e tridhjetë vjetorit të çlirimit, dënimi u konvertua me burgim të përjetshëm, të cilin e vuajta deri më 1991. Vitet e burgut më kishin dërrmuar deri në palcë, ndaj përshtatja me jetën në liri rezultoi shumë e vështirë. Rrezet e diellit më verbonin dhe njerëzit më frikësonin si kurrë më parë, por ja që koha shëron gjithçka, mes të tjerave edhe turbullirën e shpirtit tim të rrënuar. Bukën e gojës e siguroja duke bërë lloj-lloj punësh të rastit, derisa arrita të ushtroj profesionin tim prej gazetari pranë një televizioni të vogël lokal. Vitet e përgjakura të robërisë kisha vendosur t’i degdisja në një cep sa më të largët të kujtesës, por sado që përpiqemi ta luftojmë, e kaluara gjallon në çdo grimcë tonën, duke na u fanepsur gjithnjë, sa herë besojmë se e kemi varrosur atë njëherë e mirë. Po kryenim një reportazh për varfërinë që kishte pllakosur nëpër disa fshatra të thellë nëpër malet e veriut. Gjatë bisedave të gjata me banorët e atyre anëve, një grua e moshuar më tregoi për një fshat të braktisur, ku në të shkuarën ish gjendur një teqe e lashtë, e quajtur si “Teqeja e Hizrit”, në të cilën dikur kish predikuar një dervish që dinte të shëronte të sëmurët edhe më të pashpresë, të parashikonte të ardhmen dhe t’i gjendej pranë njerëzve edhe në situatat më të vështira.

Në ato çaste befas m’u duk sikur ndjeva brenda zemrës praninë e tij, e cila më bënte thirrje ta kërkoja për t’i dhënë udhë profecisë së mbrame për një takim të fundit mes nesh. Rrëmbimthi,  mora rrugën kah teqeja  me shpresën e marrë se ai do ishte aty duke më pritur. Faltorja ashtu si dhe fshati aty pranë, ishte tërësisht e shkatërruar. Rrënojat e mbuluara nga ferrat dhe harresa e viteve nuk të jepnin asnjë përshtypje se dikur ai vend kish qenë qendër pelegrinazhi dhe shprese për gjithë njerëzit e asaj krahine dhe disi i zhgënjyer nga mungesa e çdo gjurme që mund të më dërgonte tek ai, vendosa të kthehem mbrapsht, por më parë desha të bëj një ndalesë te një krua aty pranë sa për të shuar etjen. Pak përpara se të mbërrija pranë burimit, përballë meje u shfaq papritmas një livadh i veshur i tëri me një mantel manushaqesh, që ledhatoheshin gëzueshëm nga një puhizë e ëmbël pranverore. I mrekulluar nga ajo pamje dehëse që dukej sikur kishte mbirë nga ndonjë tablo impresioniste, u shtriva shpengueshëm mbi gëzofin e butë të lëndinës për të shijuar deri në fund parajsën tek depërtonte magjishëm në çdo pore të trupit tim. Isha duke jetuar ëndrrën e parë në kohërat e rinisë, atëherë kur dergjesha i mjeruar dhe pa shpresë brenda mureve mizore të qelisë. Një ndjesi çlirimi më pushtoi të tërin duke më larguar në çast të gjitha vuajtjet, hidhërimet e brengat e dikurshme, të cilat u zhdukën njëherë e përgjithmonë, duke ia lënë vendin një qetësie të paprovuar kurrë më parë.

Nuk doja të më zinte muzgu, ndaj ashtu i paqtuar tërësisht me veten dhe botën, u ngrita për t’iu drejtuar kroit. Uji i kulluar ishte i ftohtë brisk dhe teksa zbriste me të ngadalë nga gurra, formonte një gjol të vogël e të shndritshëm. Teksa isha duke kundruar qiellin e riprodhuar aq besnikërisht në atë pasqyrë të kristaltë, sytë e mi u ndeshën papritmas me imazhin e tij. Ktheva kokën lart dhe e pashë tek qëndronte pezull në ajër me fytyrën e drejtuar për nga unë. Trupin e kishte të tejdukshëm ndërsa mjekrën e bardhe si bora, të gjatë dhe të dendur. Ishte i tëri i mbështjellë nga një cohë e gjelbër, e cila rrezatonte ngado një dritë të fortë. “Të pata thënë që do takoheshim edhe njëherë” më tha, dhe pa hapur e mbyllur sytë fluturoi me të shpejtë drejt diellit që po perëndonte. Një iluzion apo thjesht një ëndërr e parë me sy hapur? Di vetëm që nga ai çast e deri më sot, nuk jam plakur qoftë edhe një ditë të vetme dhe si me magji mendja ime është pasuruar me thesaret më të mëdha të dijes. Tashmë endem nëpër botë i çliruar nga vargonjtë e së kaluarës. Jetën e shoh të ëndërrt, thjesht si një paradhomë të botës që do të vijë. Jam një spektator i lumtur që sheh nga lart një dramë që përsëritet pareshtur. Dhe prapë mërzia nuk më kaplon kurrë. Jam dëshmitar i krijimit të Hyjit; ku ka fat më të madh se kaq!

Dritan Sulçebe ©